Spor: Sporcularda ALT, AST Ve CK Yüksekliği Normal Mi?

Sporcularda yoğun egzersiz sebepli karaciğer enzimleri (ALT, AST) ve CK değerlerinin yükselişi, nedenlerini ve sonuçlarını bu yazıda açıkladım.

Birçok farklı mecrada -acil serviste dahil- kişiler bana egzersiz sonrası yükselmiş karaciğer enzimleri (ALT, AST) ve CK değerlerinin ciddiyeti hakkında sorular soruyor.

Gerçekten önemli bir durum olup, olmadığı anlaşılamayan bu hususta bilgi verme ihtiyacı hissediyorum. Zira yoğun egzersiz sonrası yükselen bu değerlerin müdahale gerektirip/gerektirmediği önemli bir husus.

Bu yazıda sporcularda ALT, AST ve CK değerleri ve yükselişi ve önemi hakkında konuşacak, önerilerde bulunacağım.

Hazırsanız başlıyoruz!

ALT, AST ve CK nedir?

Sporcularda ALT, AST ve CK yüksekliğini incelemeden önce bu değerlerin tam olarak ne ifade ettiğini açıklamak istiyorum. Böylece konuya daha kolay bir şekilde adapte olabilirsiniz.

ALT: Açılımı alanin aminotransferaz olan bu “madde” vücudunuzdaki alanin döngüsünde yer alan bir katalizördür. Görevi alanin aminoasitindeki bir amino grubunu alfa ketoglutarat’a taşımaktır.

Genel olarak karaciğer dokusunda bulunmakla beraber vücutta birkaç farklı dokuda da az miktarda bulunur.

AST: Açılımı aspartat aminotransferaz olan bu “madde” vücudunuzdaki aspartat döngüsünde görev alan bir katalizördür. Görevi bedeninizdeki aspartatın birkaç farklı yapıtaşına dönüşmesini hızlandırmaktır.

ALT gibi AST de genel olarak karaciğer dokusunda bulunmakla beraber farklı birkaç dokuda da az miktarda bulunur.

Gördüğünüz üzere ALT ve AST tek bir dokuya özel olmamakla beraber, büyük bir bölümü karaciğerde bulunur. İşte bu sebepten ALT ve AST değeri yükselişlerini çoğu zaman karaciğer hasarı ile bağdaştırıyoruz.

CK: Açılımı kreatin kinaz olan bu enzim vücudunuzdaki kreatinin, fosfokreatine dönüşmesine aracılık eder. Enerji tüketim ve metabolik süreçlerde önemli rol oynayan bu enzimin bulunduğu dokulara göre birçok farklı özel hali vardır.

Özel formlardan en önemlisi kalp kasında diğer formlardan daha fazla bulunan CK-MB. Zira kardiyak problemlerin teşhisinde troponin ile beraber CK-MB düzeyleri sık incelediğimiz bir birim.

Peki sporcularda egzersize bağlı ALT, AST ve CK düzeyleri yükselebilir ve bu yükseklik yanlış yorumlanabilir mi? Cevabım evet. Sporcuların birçok konu gibi laboratuvar sonuçlarında da farklı değerlendirilmeli.

Sizler için araştırmaları, çalışmaları ve sonuçlarını derledim. Gelin inceleyelim.

Sporcularda ALT, AST ve CK yüksekliği

ALT ve AST değerleri gerçekten dikkat edilmesi gereken bir parametre. Çünkü çoğu zaman karaciğer sebepli problemler ile beraber yükselir. Bu durum aslında hekimleri sporcular konusunda yanlış yönlendiren yegane husus.

Bu sebeple sporcularda hekim muayenesinde ciddi problemler yaşıyorlar.

Peki gerçekten hiçbir sebep olmaksızın sadece spora bağlı ALT, AST ve CK yüksekliği yaşanabilir mi?

Araştırma 1:

On beş sağlıklı erkek egzersiz ve ALT, AST, CK değeleri değişimini araştırmak için çalışmaya katılıyorlar. Çalışma öncesinde ALT, AST ve CK değerleri referans aralıkta bulunan, herhangi bir hastalığı olmayan ve araştırma süresinde ilaç kullanmayan katılımcılar değerlendirmeye alınıyor.

Araştırmada bir saatlik orta şiddetli konvansiyonel ağırlık antrenmanı uygulayan sporcuların ALT, AST ve CK değerleri antrenman sonrası dönemde bir hafta boyunca izleniyor.

Sonuçlar ALT, AST ve CK değerlerinin başlangıç düzeyine göre ortalama 2-5 kat arttığı, ardından yedi gün boyunca yavaş bir şekilde düşüp normal düzeye geldiğini gösteriyor.

Araştırma boyunca incelenen billüribin, ALP ve GGT düzeyleri ise normal olarak seyretti.

Burada önemli olan bir diğer husus ise bu yükselişlerin herhangi bir şikayete neden olmamasıydı.

Sonuç olarak orta ve yüksek şiddetli ağırlık egzersizlerinde bireylerin ALT, AST ve CK değerlerinin yükselişi beklenen ve anormal olmayan bir durumdur.

Sporcularda yükselen karaciğer enzimleri zararlı mı?

Aslında en başından beri karşımıza çıkan soru bu. Çünkü eğer karaciğeriniz gerçekten hasar alıyorsa ne olursa olsun durmalı ve problemi bulmalısınız.

Burada anlaşılması gereken bir nokta var. Karaciğer enzimleri yükselişi (özellikle karaciğere özel olmayan ALT, AST) direk olarak karaciğer hasarını tanımlamıyor.

Hipertiroididen tutun, genetik sebeplere kadar birçok farklı durum ALT ve AST değerlerinin yükselmesine ve/veya yüksek seyretmesine neden olurken, karaciğer hasarı oluşturmuyor.

Bunun yegane sebebi ALT ve AST değerlerinin direkt olarak karaciğere bağlı olmaması. Birçok farklı dokuda bulunan ALT ve AST, kas hasarı gibi egzersizde sık karşılaşılan bir durum nedeniyle de yükselebilir.

İşte burada gerçek karaciğer hasarını, egzersiz sebepli karaciğer enzimi yükselişinden ayırt etmek için iyi bir yol bulmamız gerekiyor. Zira ALT ve AST sadece kas hasarına bağlı olarak yükseliyorsa korkulacak bir şey yok demektir.

Birinci araştırmada gördüğünüz gibi egzersiz sebepli ALT ve AST yükselişinin yanında karaciğer ile alaklı ve daha önemli bir değer olan GGT yerinde saymıştı. Aslında bu bir tesadüf değil. Çünkü ALT ve AST yükselişi egzersiz sebepli ise GGT sabit kalacakken, karaciğer hastalığı durumunda GGT yükselişe geçebilir.

ALP ve billüribin düzeyleri ise birinci araştırmanın aksine sürekli ve şiddetli egzersizlerde minimal olarak yükselebilir.

Peki ne yapacağım?

Spor yapıyorsunuz ve rutin bir kontrol sırasında ALT, AST ve CK yüksek çıktı. Ne yapmanız gerekiyor? Öncelikle endişelenmeyin, klinik pratiğim özellikle spora yeni başlamış bireylerde ALT ve AST değerlerinin yüksek olabileceğini gösteriyor

Uzun süredir yoğun egzersiz yapan bireylerde de ALT ve AST yükselebilir. Ama yeni başlayanlara nazaran daha az rastlıyoruz.

Öncelikle CK kas hasarına bağlı olarak yükselir ve kesinlikle anlamlı değildir. Eğer kalp damar hastalığınız yoksa ve göğüs ağrınız bulunmuyorsa basit bir EKG sonrası problemin olmadığı doğrulanabilir.

ALT ve AST düzeylerinizde kas hasarına bağlı olarak yükselebilir. Bunu yazının geri kalan bölümlerinde konuştuk. Eğer böyle bir durum ile karşılaşılırsa mutlaka GGT, billüribin ve ALP gibi daha spesifik testler istenmelidir.

Ayrıca karaciğer hasarı oluşturabilecek diğer problemler -ki en sık ilaç sebepli, viral kökenli (hepatit gibi) nedenler- dışlanmalıdır.

Bunun ardından sonuçlar değerlendirilmeli ve GGT, billüribin ve ALP değerleri normal ise egzersiz yapılmadan, ilaç kullanılmadan geçen bir hafta sonunda ALT ve AST değerlerine tekrardan bakılmalı, eğer düşüş sağlanmış ve referans aralıklara inilmiş ise egzersiz sebepli ALT, AST yüksekliği olarak değerlendirilmelidir ve endişe edilmemelidir.

Ama tıp pratiği her zaman net değil. Bireyin durumu, şüphelenilen hastalıklar ve diğer birçok durum hekimin bakış açısını değiştirebilir. Bu sebeple hekiminize her zaman güvenmeli ve onunla beraber hareket etmelisiniz.

Yazıya Yorumlar

Sporcularda ALT, AST Ve CK Yüksekliği Normal Mi? yazısı için gelen yorumlar ve tartışmalar...

  1. İsmail YILDIZ dedi ki:

    Öncelikle bu güzel makaleyi hazırladığınız için teşekkür ederim hocam.
    Bir soru sormak istiyorum Gilbert sendromlu bireylerin vücut geliştirmesi konusunda ki düşünceleriniz neler? Yapacakları sporun düzeyi nasıl olmalı? Tavsiyeleriniz neler?

    • Dr. İ. Can Çiftçi dedi ki:

      Selamlar, Gilbert sendromlu bireyler öncelikle ataklar sırasında kesinlikle egzersiz yapmamalı. Ayrıca egzersiz düzeni ve yoğunluğu hekim tarafından ayarlanmalı. Benim önerim en hafif egzersiz yoğunluğu ile başlayıp devam eden süreçte bedeninizin sınırlarını egzersiz yoğunluğunu arttırarak bulmanız. Beslenmeye dikkat etmeniz gerektiğini ve bedeninizi çok iyi takip etme ihtiyacınızı hatırlatmıyorum bile.

      Basit önerilerim bu kadar olacak.

      Mutlu ve sağlıklı günlere!

  2. Metehan Aydemir dedi ki:

    Merhabalar. 18 yaşındayım. Benim sorum bu enzimlerin yuksekliginden ötürü alerji ürtiker gibi sonuçlar ortaya çıkabilir mi ? Belli dönemler fitnessla ugraşıyorum ve halk arasinda hamlama dedigimiz kas agrilarim olduğunda(yani biraz zorladigimda)vücudumda kızarıklık kabarma kaşıntı gibi durumlar ortaya çıkıyor kan tahlillerinde ast alt yüksek çıktı sizce kas hasarindan artan enzimler neticesinde mi oluyor?
    Tedavisi mümkün müdür bunun hakkında ne onerebilirsiniz spor yaparsam karacigerimde buyuk bir sorun meydana gelir mi cevabınız ve makaleniz için cok teşekkürler..

    • Dr. Can Çiftçi dedi ki:

      Selamlar, bu tip belirtileri görüyoruz. Tedavisi yerine durumu önlemek çok daha basit. Doğru egzersiz, bol sıvı alımı ve spor sonrası beslenme şart.

      Mutlu ve sağlıklı günlere!

  3. derya balcı dedi ki:

    Merhabalar, yazınız için teşekkürler. bir sorum var size cevaplarsanız sevinirim.ben düzenli spor yapan bir kadınım aynı zamanda roaccutene ilaç tedavisi görüyorum bir süredir. ilaç için kan verdiğimde ck değerim 200 çıktı .ilaç zaten kaslara zarar verdiği için doktorum hiçbir şekilde spor yapmamamı istedi. spor sıklığını, yoğunluğunu azaltmak sizce çözüm olamaz mı ? herhangi bir şikayetim olmadığı için sporu bırakmak istemiyorum açıkçası

    • Dr. Can Çiftçi dedi ki:

      Çözüm olur. Ama sıkı kontrol ve antrenman planlaması gerek. Hekim arkadaşlarımın bunu poliklinik şartlarında sağlaması imkansız olduğu için böyle öneriler verdiğini düşünüyorum.

      Mutlu ve sağlıklı günlere!

  4. Tolga Gökdeniz dedi ki:

    Hocam iyi günler. Daha öncede yazmıştım. CK ALT AST yükselmem vardı 20000 e çıkmıştı. Değerler normale düştü. Yaklaşık iki haftadır 3-4 günde bir kan verdim ve sürekli de normal çıktı bir yükselme durumu söz konusu değil. Önerinize uydum. Daha ileri tetkikler için Gazi üniversitesi tıp fakültesi nöroloji bölümüne başvurdum. 20 25 dakika konuştuk. Her şeyi anlattım. Tüm fiziki nörolojik muayeneleri yaptı. Bana “Saç dibinden ayak tırnağına kadar her yerini kontrol ettim ve çalışmayan bir kasın ya da sinirin yok gayet iyi durumdasın.” dedi ve yine de yukarıda bir profesör ile de görüştü. Sonuç olarak profesörün de doktora dediği ” Ya spor yapmasın ya da düzenli spor yapsın. 53 kilo. Zayıf bir bedeni var. Bu bedende başlangıç olarak 20 kilo ağırlıkla başlayan herkeste kas hücrelerinin ölümü gayet normaldir. Dediğim gibi ya spor yapmasın ya da düzenli spor yapsın.” demiş.
    Bende aynı zamanda anksiyete de var hocam. İnternette okudupum bir belirti bir kaç güne vücudumda beliriveriyor. Ancak ilaç kullanamıyorum. Bende yan etki yapıyor çünkü. Bu aralar güçsüzlük var gibi vücudumda. Dişlerimi fırçalayıp ağzımı çalkalarken dilim bile yoruluyor. Ama doktor bir şeyin yok dedi. Acaba kas yıkımına bağlı böyle güçsüzlüklerin olması normal midir? Ve bunlar geçici midir? Vücut kendini toparlar mı?
    Ve şöyle de bir durum var: kendi kendime bazen kesin kas hastasıyım diyorum ama bugün yaklaşık 8-10 km yürüdüm ve hiç de yorulmadım, aksine rahatlamış gibi hissettim. Asansör kullanmıyorum. Sürekli merdivenle inip çıkıyorum. Anksiyete de bende bu yorgunluk durumunum oluşmasında etkili midir?
    Biraz uzun oldu ama her şeyi söylemek istedim hocam şimdiden teşekkür ederim.

    • Dr. Can Çiftçi dedi ki:

      Selamlar, durumun düzelmesine sevindim. Bence artık o var mı, bu var mı? diye sormak yerine bir psikiyatriste başvurmanın ve tedaviye başlamanın zamanı gelmiş. Kendine zarar vermemelisin zira. Bunun harici ben herhangi bir sorun görmüyorum ki tüm vücut muayenesinde de bir şey bulunamamış.

      Kötü bir haber yok, sadece biraz desteğe ihtiyacın var Tolga.

      Mutlu ve sağlıklı günlere!

  5. huda yegijn dedi ki:

    ben son zamanlar fitintime sporunu yapıyorum ve geçenlerde bir tahlil yapmıştım birde baktım kreatin kinaz ck 1399 değerinde çıkmış ve ALT 31 normal, AST 55 yüksek çıktı yani normali en yüksek 35
    şahsen CK ye şok oldum 1399 halbuki normal değeri en yüksek 145 olmalı ne yapmalıyım.

    • Dr. Can Çiftçi dedi ki:

      Bir süre spora ara veya yoğunluğunun azaltılması ve tekrar değerlerin kontrolünü tavsiye ederim.

      Mutlu ve sağlıklı günlere!

  6. Alper Karadavut dedi ki:

    Yazınız için çok teşekkürler. 3-4 yıldır ağırlık antrenmanı ve fitness yapıyorum. Bu tip egzerzise bağlı olarak AST, CK ve LDH (Laktik Dehidrogenaz) değerleri yüksek, Bilirubin sınırda. CK değeri 1237 (referans aralığı 7-190), AST değeri 52.7 (referans aralığı 5-40), LDH değeri 270 (referans aralığı 135-250), Bilirubin değeri 0.3 (referans aralığı 0.09-0.3). CK değerinin çok yüksek olması, kalp kasının hasarı anlamına gelir mi? ya da söylediğiniz gibi anlamsız mı?

    • Dr. Can Çiftçi dedi ki:

      CK değerinin artmış olması kas yıkımının artmış olduğu anlamına gelir. Bir süre antrenman yoğunluğunu azaltıp karaciğer fonksiyon testlerine tekrardan bakmakta fayda var. Kalp kasına özel bir tetkik istiyorsanız CK-MB ve troponin bakılabilir ama ziyadesiyle gereksiz olduğunu belirteyim.

      Mutlu ve sağlıklı günlere!

  7. turgut uslu dedi ki:

    merhabalar, 3 aydır ağırlık çalışıyorum ve 2-3 gündür bacak kasını zorladığım için aşırı laktik asit ağrısı çekiyordum, ürtiker oldum ve doktora gittim, kan değerlerim ast 152 alt 57 çıktı. doktor çok yüksek dedi. ben internetten sizin yazınızı okudum ve2 gün sonra arada spor yapmadan ve proteinli beslenmeden tekrar kan testi yaptırdım. alt aynı ast ise 72 çıktı. şimdi ast değerimin kısa süre içinde düşmesinin nedeni kastaki hasarın düzelmesi mi yoksa proteinli beslenme midir? bu arada ürtikerden 1 gün önce 1 adet piliç çevirme yemiştim.

    • Dr. Can Çiftçi dedi ki:

      Selamlar, cevabım muhtemelen kas yıkımının azalması olacak. Tavsiyem kilo başına maksimum 1.8 gram protein sınırında kalmanız ve antrenman sisteminin yoğunluğunu bir süre için azaltmanız olacak.

      Mutlu ve sağlıklı günlere!

      • turgut uslu dedi ki:

        cevap için teşekkürler, protein alımını azaltacağım. bu arada ikinci kan değerlerimde ggt değerine de baktırmıştım 19 çıkımıştı. sizin yazınızdan hareketle karaciğerde bir yağlanmanın olmadığını, ağırlık antrenmanı nedenli bir ast yükselmesi olduğu şeklinde yorumladım.

        • Dr. Can Çiftçi dedi ki:

          Karaciğer yağlanmasından öte karaciğer hasarı yok diyebiliriz.

          Mutlu ve sağlıklı günlere!

  8. ahmet onur dedi ki:

    merhabalar, ben psoriasis hastayımda siklosporin ( drosporin ) kullanmaktayım ve rutin bir şekilde 2 ayda bir kan tahlillerim oluyor, spora başlamak istiyorum ağırlık çalışmayı düşünüyorum da ama bunların neticesinde alt,ast değerlerimin yükseleceğini biliyorum bu yüzden şüpheliyim biraz , sizce sporla beraber bu ilacı götürebilir miyim, tahlil sonuçlarım yüksek çıkınca bir sıkıntı olur mu

    • Dr. Can Çiftçi dedi ki:

      Karaciğerinizin durumu, yaptığınız antrenman tipi ve beslenmeniz çok önemli. Doğru kombinasyonla karaciğer fonksiyon testlerinde herhangi bir bozulma yaşamadan egzersiz yapabilmeniz mümkün.

      Mutlu ve sağlıklı günlere!

  9. Selin Aydan dedi ki:

    Merhaba hocam, 15 yaşındaki oğlum 2 aydır zoretanin 20mg kullanıyor. Tüm değerler normalken, fitness a başladıktan 1 hafta sonra ALT 99 (Ref: 13-45), AST 137 (Ref: 15-60) e yükseldi. GGT ise 38 (Ref: 5-114) gayet normal. ALT ve AST yükselişini spora bağlamak mümkün olabilir mi? Zoretanin kaynaklı olsa GGT de yükselirdi sanırım. Teşekkür ederim.

    • Dr. Can Çiftçi dedi ki:

      İzotretinoin içeren ilaçlar ile ağır egzersiz önermiyoruz. Zira tek başına bahsi geçen ilaç bile karaciğeri haddinden fazla zorluyor. Dolayısıyla daha hafif yürüyüş benzeri egzersizler tavsiye ederim.

      Mutlu ve sağlıklı günlere!

Yazıya Yorum Yap

Makale konusu ile ilgili eklemek istediğiniz, sormak istediğiniz veya düzeltmek istediğiniz herhangi bir konuda yorum yapabilirsiniz...

Yorumu Gönder


close more
Dr. Can Çiftçi
close

Ne yapmak istiyorsun?

search